Zonsverduistering




In verband met de ringvormige zonsverduistering op 3 oktober j.l., waarbij in de provincie Groningen de diameter van de zon voor zo'n 56% verduisterd werd, werden door de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond op vijf locaties telescopen opgesteld om het publiek erover te informeren. Er was veel reclame voor dit verschijnsel gemaakt, zowel via radio en tv en via de schrijvende media. (Hartelijk dank daarvoor!) Het weer gedroeg zich perfect. Geen wind, geen zonnevlekken en nagenoeg geen wolken. Hieronder volgt een verslag.

  • Appingedam ( Oude Raadhuis )
      Tegen 10 uur waren er twee telescopen opgesteld die bemand werden door Arnold Smit (15 cm Newton) en Wim Zanstra. (8" Schmidt-Cassegrain). Jannie Smit en Ruth Favarger zorgden voor de nodige ondersteuning. Om 9.57 MEZT werd het eerste contact waargenomen. De belangstelling nam gestadig toe. Zeker drie klassen van het Noorderpoort College en twee van CBS De Citer toonden hun interesse, samen met hun begeleidsters. Twee bruidsparen zagen hun kans schoon op een bijzondere manier op de foto te komen. Ook veel Duitsers kwamen langs en deden hun beklag over het gesloten zijn van de VVV. In totaal liep het aantal bezoekers op tot rond de 150. Lasglaasjes en eclipsbrilletjes gingen van oog tot oog. Er circuleerde zelfs een echte laskap. Op vier verschillende manieren werd duidelijk gemaakt hoe de zon veilig kan worden waargenomen. Door middel van een telescoop die voorzien is van een goed zonnefilter (solar screen) voor het objectief. Met behulp van de projectiemethode achter de telescoop. Door met het blote oog door een lasglaasje (nr. 13) of eclipsbrilletje te kijken, of door een klein gaatje een beeldje van de zon te projecteren als in een camera obscura. Tussen de bedrijven door kon nog een koordemeting (zie onderstaande figuur) worden voltooid. De lengte van de koorde tussen de beide punten van de deels verduisterde zon geeft een indruk van het verloop van de verduistering. Om 12.22 MEZT was de verduistering in Appingedam voorbij.
  • Delfzijl ( Eemshotel )
      In Delfzijl stonden Kees Oosterveld met de 15 cm Newton (Maatkijker) en Wim Lambeek met zijn 10" Schmidt-Cassegrain. Zij waren erg verrukt en beleefden een fantastische actie. Zij hebben een kleine honderd bezoekers gehad. Het was een sfeervol en enthousiast gebeuren. Het weer was natuurlijk ook fantastisch. De zon scheen tot ongeveer 12 uur helder. Daarna was er wat sluierbewolking. Ook het uitzicht over de Eems was prachtig. Ze hebben dit daar wel eens anders meegemaakt. Onder de bezoekers konden ze een schoolklas van de Jan Ligthartschool verwelkomen met een 23-tal leerlingen.

      Verder was het een internationaal gebeuren. Er zijn zo'n 20 Duitse bezoekers geweest, een Hongaarse familie, enkele Belgen en een Canadees. De Duitsers hadden een vrije dag in verband met de viering van de Duitse Eenheid. Zelfs tot het eind bleven er mensen komen. Een moeder met twee kinderen kwam nog om half een aangerend. Net te laat dus. Ja, de kinderen moesten eerst naar school en toen gauw nog met moeder op de fiets naar de dijk. De kijker werd toch nog maar even naar Duitsland gericht, waar ze de mensen op de dijk konden zien lopen. Nog even over de verduistering zelf. Dankzij goede zonnefilters, eclipsbrilletjes en lasglaasjes kon veilig naar de zon worden gekeken. De indruk bestond dat het tijdstip van intrede hier wat later was dan de aangegeven tijd van 9.56 uur, zoals vermeld in de Sterrengids voor Groningen. Ook het licht werd door een aantal mensen als "anders" ervaren. Kortom, het was een zeer geslaagde ochtend.
  • Oude Pekela ( Rietgors 12 )
      De dag begon met een blauwe hemel met hier en daar wat dunne sluierbewolking. Samen met zijn vrouw Christa stapte Werner Krijgsveld uiteindelijk in de auto en arriveerde om 9.30 uur in Oude Pekela. Zijn nieuwe kijker was niet van de partij, omdat het bestelde zonnefolie helaas niet op tijd binnen was.

      Desondanks waren de oude vertrouwde 80mm lenzenkijker van Monique Drenth en de 200mm Schmidt-Cassegrain van Trijnie Drenth wel present en dus werd het tijd om de kijkers gereed te maken. Ondanks een lege accu in haar auto zag Monique toch kans zag om op tijd van de partij te zijn. De verduistering kon beginnen. De eerste bezoeker was een oude bekende op de locatie Oude Pekela en ook nu weer vroeg aanwezig. Samen met de 'gaswacht'-monteur kon hij rond 10.00 uur getuige zijn van de eerste aanraking. Via de refractor van Monique bij een vergroting van 20x was dit mooi te zien. De dunne bewolking speelde nauwelijks parten. Door de Schmidt-Cassegrain van Trijnie bij een vergroting van 50x was ook duidelijk te zien dat de verduistering was begonnen, evenals via de eclipsbrilletjes even later. Vanaf dat moment kwamen enkele mensen af en aan om iets na elven het maximum te kunnen bewonderen. Ook voor de teamleden was er voldoende gelegenheid om geregeld even een blik te werpen door de beide kijkers. De secundaire voorwaarden (koffie en koek) waren uiteraard weer goed geregeld op deze locatie. Zo kwam er om 12.00 uur na het horen van de alarmsirene een einde aan deze gebeurtenis en hebben in totaal 12 mensen mee kunnen genieten van de (gedeeltelijke) zonsverduistering.
  • Slochteren ( Duurswoldhal )
      Op de bekende plek bij de Duurswoldhal in Slochteren stonden 2 telescopen opgesteld van Wim Zijlema. Eclipsbrilletjes en lasglaasjes deden goede dienst, evenals de "solar scoop" van Barbara Werner. Mieke Ketelaar ondersteunde het team. Er kwamen vijf groepjes van OBS "De Kinderboom". In totaal ontving Slochteren 106 bezoekers. Einde verduistering was om 12h 21m 53s MEZT.
  • Wehe den Hoorn ( Marnehoes )
      In Wehe-Den Hoorn verliep de prachtige zonsverduisteringsactie ook onder ideale weersomstandigheden. Klaas Bus en Rikkert Clevering bemanden ieder een telescoop en verdere hulp was er van Ton Evenhuis. Bij een bezoekersaantal van 75, waaronder een schoolklas, is het dan ook hard werken. Veel mensen kwamen uit de wijde omgeving, zelfs uit Duitsland. Behalve door de telescopen kon ook gekeken worden door eclipsbrilletjes en lasglaasjes. De familie Bus verzorgde op een uitstekende wijze de catering en had zelfs een terras ingericht voor de bezoekers.
  • Conclusie
      In totaal kwamen er bij de vijf locaties 443 bezoekers. Daarmee is het duidelijk geworden dat voor een zonsverduistering als die op 3 oktober veel belangstelling bestaat, vooral vanuit de scholen. Ook al kon niet de echte ringvormige verduistering worden getoond, dan zullen de meeste kinderen deze gebeurtenis toch een leven lang in hun herinnering houden. Het is een goede zaak dat op de scholen aandacht wordt besteed aan dit soort verschijnselen. Zij leiden even af van de dagelijkse beslommeringen en kunnen relativerend werken.



      Koordemeting in Appingedam. Horizontaal is de tijd aangegeven in seconden ten opzichten van 08 UT, of 10 uur MEZT. Het begin van de verduistering werd geklokt om 09.57.00 MEZT en het einde om 12.21.45 MEZT. Uit de grafiek is het maximum van de verduistering af te lezen om ongeveer 11.18 MEZT. De lengte van de koorde bedraagt dan 120 mm, of 91% van de diameter. Omgerekend leidt dat naar een verduisterd deel van de diameter van 58%.
    Wim Zanstra