Ludolphie zonnewijzer Delfzijl slecht gerepareerd

  • De onthulling
      In het jaar 1987 werd op de zolder van het Zeeaquarium te Delfzijl een kubusvormig stuk zandsteen (terug) gevonden, waarop lijnen en cijfers waren gegraveerd. Al snel bleek het om een restant van een zonnewijzer te gaan waaraan de schaduwgevers ontbraken. De gemeente kreeg belangstelling voor de vondst en de heer Roebroeck, bekend zonnewijzerbouwer, kreeg de opdracht het gehavende tijdmeetinstrument in de toestand terug te brengen waarvoor het bedoeld was.
      Een dag na het begin van de lente (zaterdag 21 maart 1992) op het moment dat de zon in de enige zeer korte opklaring precies in het zuiden stond (12h 39m 33s MET) is in de tuin van het gemeentehuis aan de Singel te Delfzijl, goed zichtbaar voor iedere voorbijganger, de perfect gerestaureerde antieke zonnewijzer opnieuw in gebruikt genomen door het wegtrekken en hijsen van de gemeentevlag. Hieraan voorafgaand werden de genodigden in de raadzaal verwelkomd door loco-burgemeester A.J. Schuilenga en toegesproken door de restaurateur. Hij verklaarde ondermeer de symboliek (landbouw, visserij en scheepvaart) die heel geraffineerd in de nieuwe schaduwgevers was aangebracht.
      Oorspronkelijk zou de stenen kubus gevonden zijn in het Kerkpad op de Molenberg. Een bewoonster, mevrouw Ludolphie, kreeg de steen al in 1957, ontdekte er de wijzerplaten op en gaf hem door aan het museum. Zij herkende hem nu weer onmiddellijk van de foto's in de krant. Sindsdien wordt haar naam verbonden aan de zonnewijzer.
  • Na de verbouwing
      Na de uitbreiding van het gemeentehuis was er geen plaats meer aan de Singel en werd de zonnewijzer neergezet bij de ingang van de parkeerplaats voor het gemeentehuis van Delfzijl. Al snel daarna, in de herfst van 2001, bleek dat de zonnewijzer niet in de juiste richting was opgesteld en dat de schaduwgever op de zuidelijke wijzerplaat er opeens op de kop aan zat. Bovendien was de noordelijke schaduwgever op een vreemde manier verbogen. Schriftelijk overleg tussen de restaurateur en de gemeente leverde helaas niet als resultaat op dat de zonnewijzer weer kon worden teruggebracht in de situatie van 1992. Volgens de gemeente zou verdere reparatie en correctie leiden tot ernstige beschadiging van het kunstwerk en diende de zonnewijzer in de toenmalige staat behouden te blijven. Met verbazing is door de restaurateur op deze reactie gereageerd. Hij had immers al eerder van de stenen kubus een correcte zonnewijzer weten te maken.
  • De huidige situatie
      De gemeente Delfzijl heeft nu al jaren een mooie antieke zonnewijzer voor de deur, waarop echter niet de tijd kan worden afgelezen zoals het is bedoeld. Tot overmaat van ramp werd ook nog de schaduwgever op het bovenvlak vernield. Een poging om toch de heer Roebroeck weer als restaurateur in te schakelen liep logischerwijze na de ervaringen uit het verleden op niets uit. Wel verdween de zonnewijzer een tijd uit beeld en na herplaatsing prijkte er een nieuwe schaduwgever op het bovenvlak. Maar, nader onderzoek (25 oktober j.l.) bracht aan het licht in welke slechte staat de Ludolphie zonnewijzer voor het gemeentehuis van Delfzijl nog steeds verkeert. Voor een publieke zonnewijzer in de openbare ruimte mag dat niet voorkomen. Een zonnewijzer behoort namelijk de ware plaatselijke zonnetijd aan te wijzen door middel van schaduw op een wijzerplaat. Daartoe dienen alle schaduwgevers evenwijdig aan de rotatieas van de aarde te zijn opgesteld, de wijzerplaten correct te zijn getekend en op het moment dat de zon in het zuiden staat moet er 12 uur worden afgelezen. Aan een aantal van deze principes is bij de Ludolphie zonnewijzer op dit moment niet voldaan. Wel zijn de uurlijnen op de wijzerplaten goed getekend. Hieruit is af te leiden dat de zonnewijzer gemaakt is voor een plaats op aarde op een geografische breedte van 53 graden, dus ook Delfzijl. Hieronder volgt een opsomming van de ingeslopen fouten.

        1. De schaduwgever op de zuidelijke wijzerplaat zit op de kop.
        2. De schaduwgever op de noordelijke wijzerplaat is op een vreemde manier verbogen.
        3. De (nieuwe) schaduwgever op de bovenste wijzerplaat zit op de verkeerde plaats, heeft een verkeerde vorm (niet evenwijdig aan de aardas) en past in verband met de afwijkende kleur niet bij de andere schaduwgevers.
        4. De zonnewijzer is in een verkeerde richting opgesteld. Het is op deze manier geen 12 uur als de zon in het zuiden staat.

      Het zou goed zijn als de gemeente zich deze kritiek zou aantrekken en de juiste stappen zou ondernemen om de Ludolphie zonnewijzer weer in de toestand te herstellen, zoals die was bij de onthulling op 21 maart 1992. Mocht dit niet mogelijk blijken te zijn, dan is er misschien nog steeds dat plaatsje op de zolder van het Muzeeaquarium en krijgt de geschiedenis een kans om zich te herhalen.
  • Nawoord
      In principe zijn de schrijvers van dit artikel graag bereid om nadere informatie te geven over de werkzaamheden die gedaan moeten worden om de zonnewijzer weer een zonnewijzer te laten zijn. Het werk zal door anderen moeten worden verricht. (Zie voor adres: pagina 0 van het december nummer van De Vangspiegel).

  • (E.L.H. Roebroeck en W.T. Zanstra)



    Foto 1. De ludolphie zonnewijzer voor het gemeentehuis van Delfzijl. Duidelijk is te zien dat de schaduwgever op de zuidelijke wijzerplaat op de kop staat.

    (W.T. Zanstra, 25 okt 2008, circa 14.10 MEZT)



    Foto 2. Ook hierop is duidelijk te zien dat de schaduwgever op de zuidelijke wijzerplaat omgekeerd staat.

    (W.T. Zanstra, 25 okt 2008, circa 14.10 MEZT)



    Foto 3. De richting van de nieuwe schaduwgever boven op het blok is duidelijk niet evenwijdig aan de uurlijnen op de oostelijke wijzerplaat. Beide moeten gericht zijn naar de poolster.

    (W.T. Zanstra, 25 okt 2008, circa 14.10 MEZT)



    Foto 4. Ook op deze foto is te zien dat de uurlijnen op de westelijke wijzerplaat niet parallel staan aan de richting van de schaduwgever boven op het blok. Tevens past de kleur van de nieuwe schaduwgever op het bovenvlak niet bij de oorspronkelijke schaduwgevers.

    (W.T. Zanstra, 25 okt 2008, circa 14.10 MEZT)



    Foto 5. De loop van de schaduw van de nieuwe schaduwgever komt niet overeen met de loop van de uurlijnen op de bovenste wijzerplaat. De schaduwgever is op de verkeerde plek bevestigd. Bovendien komt de op de zonnewijzer aangegeven tijd totaal niet overeen met de tijd op het horloge. Omgerekend moet de tijd op de zonnewijzer ongeveer 12.45 uur zijn.

    (W.T. Zanstra, 25 okt 2008, circa 14.10 MEZT)