ThemaIn "Thema" wordt een onderwerp uit de weer- en sterrenkunde of een daarmee verwante wetenschap gekozen om nader te worden uitgewerkt en toegelicht. Ditmaal twee thema´s. Klik hier voor het onderwerp Komeet Halley (?) in 1910. Röntgendips Door de geringe activiteit van de zon zit er momenteel weinig variatie in de grafiek en zijn de gemeten waarden erg laag. Gebieden op de zon met zonnevlekken zijn meestal de oorzaak van pieken in de röntgenstraling. Ook bij massa uitbarstingen komt vaak een extra hoeveelheid röntgenstraling vrij. In de loop van de komende jaren zal dan ook de röntgenactiviteit van de zon behoorlijk toenemen. Op dit moment valt het oog echter op de dagelijkse dips, waarbij rond 7 uur UTc gedurende ongeveer een uur totaal geen röntgenstraling wordt gemeten. Dit effect begon op 27 februari 2010, heel toevallig tegelijk met de sterke aardbeving in Chili, en duurt op het moment dat dit artikel gepubliceerd wordt (26 maart 2010)nog voort. Een verband met de aardbeving kan echter niet worden aangetoond. Uit waarnemingen in het verleden blijkt dat dergelijke dips jaarlijks terugkeren en wel gedurende de weken rond het begin van de lente en het begin van de herfst. Het lijkt voor de hand te liggen dat de stand van de aardas ten opzichte van de zon er iets mee te maken zou moeten hebben en wel in combinatie met de positie van de GOES-14 satelliet die op een afstand van 36.000 km boven het aardoppervlak in het vlak van de evenaar in 24 uur samen met de aarde een volledige omloop voltooit. De satelliet bevindt zich dus constant boven hetzelfde punt op aarde en wel op een breedte van 0 graden en op een geografische lengte van ongeveer 70 graden west. De aarde en de satelliet samen draaien in een jaar tijd rond de zon, waarbij de rotatieas van de aarde een hoek van 23 graden maakt met de loodlijn op het baanvlak. Gedurende een jaar varieert dus de hoek tussen de aardas en de verbindingslijn met de zon tussen (90-23) en (90+23) graden. De loodrechte zonnestand boven de aarde verplaatst zich in een jaar tijd heen en weer tussen de beide keerkringen Duidelijk is dat de röntgendips zich moeten voordoen als de satelliet zich aan de nachtzijde van de aarde bevindt, waarbij het vrije uitzicht op de zon wordt belemmerd. Onderstaande figuur maakt duidelijk bij welke standen van de aardas dat het geval kan zijn.  De hoek (alpha) tussen de rotatieas van de aarde en de loodlijn op het baanvlak van de aarde rond de zon moet dus kleiner zijn dan 8,2 graden. Deze hoek wordt bepaald door de straal van de aarde en de afstand van de satelliet tot het middelpunt van de aarde (= 7 aardstralen). In de Sterrengids, het hoofdstuk over de zon, kan men vinden dat dit het geval is van 28 februari t/m 11 april en tussen 1 september en 15 oktober. In deze perioden zijn de dagelijkse dips te zien rond het tijdstip van middernacht in het punt dat zich recht onder de GOES-satelliet bevindt, dat wil zeggen: rond 7 uur UTc. Bovenstaande vereenvoudigde berekeningen zijn niet helemaal nauwkeurig, omdat geen rekening is gehouden met de straalbreking in de atmosfeer, onregelmatigheden in de positie van de satelliet en het feit dat de zon ruim 100 maal zo groot is als de aarde. Het gevolg hiervan zal zijn dat de berekende dip-periodes in werkelijkheid iets korter zullen duren. De GOES-grafiek is te vinden op de site van het Space Weather Prediction Center van de National Oceanic and Atmospheric Administration: www.swpc.noaa.gov, of op www.solarcycle24.com van het amateur radiostation VE3EN. W.T. Zanstra Voorgaande thema's- Maart 2010, ....................Bericht van de Lofoten - Februari 2010, .................Het weer in 2009 - Januari 2010, ...................Poollicht op de Lofoten - December 2009, ..............In de voetsporen van de Berlijnse Einstein - November 2009, ..............Knallende vuurbol .........................................Museum Stad Appingedam - Oktober 2009; .................De rustige zon - Mei - September 2009; .....Aardschok bij Appingedam - April 2009; ......................Landelijke Sterrenkijkdagen voor de 33e maal - Maart 2009; ....................Botsing in de ruimte - Januari-Februari 2009, .....400 Jaar telescoop in de sterrenkunde - December 2008; ..............Ludolphie zonnewijzer Delfzijl slecht gerepareerd - November 2008; ..............Geomagnetische storm en aardstromen - Oktober 2008; .................Workshop wichelroede (4) - Juni-September 2008; .......Hunebedden en LOFAR - Mei 2008; ....................... De Groenlandse ijskap - April 2008; ...................... Moonbouncing - Maart 2008; .................... Vuurwerkmist en Fijn stof - Januari-Februari 2008; ..... De nieuwe zonnecyclus - December 2007; .............. Komeet 17P/Holmes - November 2007; .............. Lichtgetover - Mei-Oktober 2007; .......... Workshop wichelroede (2) - April 2007; ...................... Herman Zanstra - Maart 2007; .................... Ongemakkelijke waarheden - Februari 2007; ................. Veilig en spannend - Januari 2007; ................... Grote activiteit tijdens zonnemaximum - December 2006; .............. Kijk op waarnemen 2006 - Oktober-November 2006; . De status van Pluto - Mei-September 2006; ...... Komeet 73/P Schwassmann-Wachmann 3 - April 2006; ..................... 30e Landelijke sterrenkijkdagen - Maart 2006; .................... Het broeikaseffect heeft een voordeel - Februari 2006; ................. Wichelen in de Rieskrater - Januari 2006; ................... Koordemeting - December 2005; .............. Kijk op waarnemen 2005 - November 2005; .............. Zonsverduistering - September-Oktober 2005; . De eerste StaZa - Mei-Augustus 2005; ......... John Goodricke - April 2005; ...................... Elektrische en magnetische velden - Maart 2005; .................... Van zonnevlek tot noorderlicht - Februari 2005; ................. Titan - Januari 2005; ................... Meteoren (2) - December 2004; .............. Toch nog poollicht - November 2004; .............. Draconiden 2004 - Oktober 2004; ................. Zomertijd - wintertijd - September 2004; ............. Van zonnetijd naar klokkentijd - Juni-Augustus 2004; ........ Venus voor de Zon (2) - Mei 2004; ....................... Venus voor de Zon (1) - April 2004; ...................... De paasdatum - Maart 2004; .................... Het lentepunt - Februari 2004; ................. Het schrikkeljaar - Januari 2004; ................... De aarde in het perihelium - December 2003; .............. De ster van Bethlehem |