De rustige zon



Al een tijd lang worden de waarnemers van de zon onrustig, omdat het zo lang duurt voordat de zonnevlekken terug komen. Vergeleken met het minimum van zo'n 11 jaar geleden wordt de periode zonder vlekken nu wel heel erg lang. In de grafiek staan vertikaal het aantal dagen per maand uitgezet waarop de zon geen vlekken vertoont tegen horizontaal een nummering voor de maanden. Het minimum rond 1996 duurde ongeveer 40 maanden, terwijl het huidige minimum al 44 maanden bezig is en misschien juist de top is gepasseerd. Naar schatting zullen we nog zo'n 20 maanden moeten wachten tot de vlekkenloze dagen voorbij zijn. Ook in 1901 en rond 1913 waren er extreem langdurige minima van de zon. Of dit geŽvenaard zal worden is de vraag. In ieder geval waren er in 2008 meer records. De laagste druk in de zonnewind sinds 50 jaar, waardoor meer kosmische straling en minder poollicht rond de aarde. Ook de uitstraling van de zon is in 12 jaar niet zo laag geweest, vooral in het UV. De atmosfeer zet daardoor minder uit, waardoor de levensduur van satellieten toeneemt en ook het ruimteschroot langer in een baan om de aarde blijft. Tenslotte is ook de uitstraling in radiogolflengtes van de zon sinds 55 jaar niet zo laag geweest. Met de moderne technologie kan het einde van dit zonneminimum niet voorspeld worden. De fysica van het gedrag van de zon is nog niet volledig bekend. Zie www.spaceweather.com van 16 april 2009.

  • Blijven de zonnevlekken voor altijd weg ?
      In juli 2005 begon de periode waarin op de zon dagen voorkwamen waarop geen zonnevlekken meer te zien waren. Zo'n anderhalf jaar later was dat op verreweg de meeste, zo niet alle, dagen van de maand het geval. Een situatie die op dit moment nog steeds voort duurt en zeer uitzonderlijk is. Er wordt een duidelijk record gevestigd over de afgelopen 100 jaar. De vraag dient zich nu aan of het zou kunnen dat de zon ophoudt met de productie van vlekken in de gemiddeld 11-jaar durende zonnevlekkencyclus. Een teken dat daar niet op duidt was de duidelijke omslag van de magnetische veldrichting in de zonnevlekken sinds 4 januari 2008. Op dat moment ging cyclus nummer 23 over in cyclus 24 met zo nu en dan een vlek op hogere breedte. Ook bleven zich vlekken van de voorgaande cyclus vertonen. Anderzijds bleven de zonnevlekken tot nu toe bijna helemaal weg en heeft men gedurende de afgelopen 17 jaar uit metingen van het Zeeman-effect in zonnevlekken kunnen afleiden dat de sterkte van de magnetische in de vlekken duidelijk is afgenomen van zo'n 0,3 Tesla tot 0,2 Tesla. Wanneer de waarde van 0,15 Tesla wordt bereikt kunnen zich volgens de bestaande theorieŽn geen zonnevlekken meer vormen. De vraag is echter of een dergelijke extrapolatie met de realiteit overeenkomt en of de afname van de magnetische veldsterkte in zonnevlekken op weg naar het minimum geen normale zaak is. Voor een zo grote plasmabol als de zon is lijkt het bijna onmogelijk dat deze het zeer langdurige gedrag in een paar jaar tijd zo plotseling kan veranderen. De tijd zal het leren.
  • Wat is de invloed op het klimaat ?
      Wel is het zo dat het weinig actieve gedrag van de zon toch enige invloed op de temperatuur van de aarde uitoefent. De 11-jarige zonnevlekkencyclus is immers ondermeer terug te vinden in de breedte van jaarringen van bomen. Gedurende actieve periodes met veel zonnevlekken komt er iets meer energie naar de aarde en worden de jaarringen iets breder. Ook denkt men dat de aarde iets meer energie van de zon ontvangt in de tijd dat de zonnevlekkenperiode korter duurt dan de gemiddelde 11 jaar. Overigens is de invloed van de zon op de aardse temperatuurvariaties maar zeer bescheiden in vergelijking met de effecten van bijvoorbeeld het menselijke gedrag, de vulkanische invloeden en de grote stromingen in de oceanen, zoals bijvoorbeeld El Ni?o. Genoemde factoren hebben er sinds het jaar 2000 voor gezorgd dat de totale bijdrage tot de temperatuurverandering van de aarde nagenoeg constant is gebleven en zelfs gedurende de laatste jaren aan het teruglopen is. Zie ook www.spaceweather.com van 5 september 2009 en de website van Meteo Delfzijl www.meteoactueel.nl.
  • (W.T. Zanstra)