Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad'


  • 27 september 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Heliumlek bij CERN / nieuwtjes van de afgelopen week
      De euforie over het opstarten van de nieuwe proeven bij CERN op 10 september j.l. verdween 9 dagen later al snel door een heliumlek in de Large Hadron Collider (LHC)-tunnel. Er was op dat moment geen bundel protonen onderweg. De oorzaak van het lek zou gezocht moeten worden in een fout in de elektrische bedrading tussen twee magneten. Er bestond geen enkel gevaar voor de medewerkers. Hoewel de storing op zich in een paar dagen gerepareerd kan worden, zullen er enkele maanden verloren gaan met het noodzakelijk opwarmen tot kamertemperatuur van de betreffende sector en de daarop volgende hernieuwde afkoeling tot enkele graden boven het absolute nulpunt van 273 graden onder nul. De honderden elektromagneten met een lengte van elk 35 meter worden met vloeibare helium gekoeld opdat de elektrische bedrading supergeleidend wordt. De elektrische stroom ondervindt dan geen weerstand meer, waardoor een zeer sterk magnetisch veld kan worden opgewekt dat ervoor moet zorgen dat de rondvliegende protonen in hun baan blijven. Ook kunnen op deze manier minieme correcties worden uitgevoerd op de protonenbundel die bijna met de lichtsnelheid door de tunnel vliegt. Het is overigens dit jaar precies 100 jaar geleden dat de in Groningen geboren Kamerlingh Onnes in Leiden voor het eerst het heliumgas tot vier graden boven het absolute nulpunt kon afkoelen en vloeibaar maken. In het Boerhaave museum aldaar is er een expositie aan gewijd, naast die over De Telescoop ter gelegenheid van 400 Jaar Telescoop.

      De afgelopen week werd eveneens bekend gemaakt dat sinds het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw de gemiddelde druk in de zonnewind met meer dan 20 procent is gedaald. De druk is nu bovendien de laagste sinds 50 jaar, toen de metingen begonnen. De gegevens over de zonnewind worden gemeten door de in 1990 gelanceerde satelliet Ulysses die in een polaire baan rond de zon draait. Wonderlijk genoeg is de snelheid van de zonnewind, zo'n 400 km/s, slechts met 3 procent afgenomen. De verandering in de druk wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een verlaging van de temperatuur (13%) en dichtheid (20%). Over het gedrag van de zonnewind over periodes van eeuwen of millennia kan door de wetenschap geen uitspraak worden gedaan. Veranderingen in de zonnewind kunnen invloed hebben op de bescherming tegen kosmische straling uit de ruimte, waarmee buiten de dampkring van de aarde rekening moet worden gehouden. Zie www.spaceweather.com van 23 september 2008.
      Op donderdag 2 oktober om 19.25 uur wordt in het tv-programma "De Restauratie" aandacht besteed aan de Radiotelescoop van Dwingeloo. Met deze 25-meter spiegel is in 1954 het echte werk van de radiosterrenkunde begonnen. Er is tot 1998 mee gewerkt. Er kleeft dus een behoorlijk stuk historie aan dit instrument, hetgeen een goede reden is om nu mee te dingen naar de prijs van 1 miljoen euro die de mogelijkheid geeft om als monument behouden te blijven en voor radioamateurs, amateur astronomen en onderwijsinstellingen toegankelijk te worden. Kijk naar dit programma en stem op dit belangrijke project.
    Presentatie: Jan Wildeman
    Techniek: Remco Keizer
    Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra