Radio Havenstad FM
'Rondje Havenstad'
20 september 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)
De oerknal bij CERN / nieuwtjes van de afgelopen week
Na het opstarten van de nieuwe proeven bij CERN op 10 september j.l. heeft men al geconcentreerde bundeltjes van protonen kunnen maken met een constante lengte van 11 centimeter. Volgens de berichtgeving is men van plan om de oerknal na te bootsen, waarui het heelal voor 13,7 miljard jaar zou zijn ontstaan. Het lijkt echter een beetje onlogisch en onmogelijk om in een tunneltje onder de grond een compleet heelal na te maken. In werkelijkheid moet de tijdslijn van denken dan ook worden omgekeerd. De wetenschap bestudeert de materie en de energie in het verleden door uit te gaan van de situatie in het heden. In 1929 kon Hubble met behulp van waarnemingen aantonen dat de sterrenstelsels zich van de aarde verwijderen met snelheden die toenemen met hun afstanden. Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat het heelal zich uitdijt en dat vanuit ieder willekeurig punt hetzelfde waargenomen zal worden. Terugdenkend kon daarna een model worden gemaakt van het "begin" van het heelal, de oerknal genoemd.
Die zou 13,7 miljard jaar geleden hebben plaatsgevonden. Met telescopen kan men tegenwoordig heel ver in de tijd terugkijken, maar helaas kunnen de eerste paar honderd duizend jaar na de oerknal niet met behulp van straling worden waargenomen. Door het onderzoek van de elementaire deeltjes kan men zich echter wel een beeld maken van de wijze waarop het universum ontstaan moet zijn en hoe het zich in de beginperiode heeft ontwikkeld. Hieraan probeert CERN nu weer een bijdrage aan te leveren met een poging het standaardmodel van de allerkleinste deeltjes met het nog ontbrekende Higgs boson compleet te maken. De oerknal begon (volgens het huidige gangbare model) met een hoeveelheid energie, waaruit de kleinste deeltjes ontstonden. Door samenklontering kwamen er toen de protonen, neutronen, elektronen, en het meest eenvoudige element waterstof. Door stervorming ontstonden daarna de zwaardere elementen van het periodiek systeem van Mendelejev en de planeten met hun manen. Terugdenkend komt men weer bij de oerknal uit, hetgeenbij CERN momenteel wordt onderzocht. www.cern.ch.
Als nieuwtjes kwamen de volgende items aan de orde. De zon is nog steeds zonder vlekken, maar blijft natuurlijk wel een hete stralende bol plasma met een oppervlakte temperatuur van 6000 graden. Deze temperatuur is gemakkelijk uit het zonnespectrum af te leiden met behulp van de wet van Wien die een simpel verband legt tussen de helderste kleur en de temperatuur van een ster. Veranderingen op de zon geven aanleiding tot verstoringen in het magnetische veld en de atmosfeer van de aarde en kunnen tot poollicht leiden. Afgelopen week gebeurde dat weer door een versnelde zonnewind uit een coronaal gat. Verder is de Groningse professor Thijs de Graauw benoemd tot directeur van het ALMA telescoopsysteem in Chili en is op het Zernike terrein in Groningen op het Bernoulli gebouw een sterrenwacht geplaatst voor studenten, scholieren en de bouw van apparatuur aan de kijker van 40 cm. Op de eerste vrijdagavond van de maand is de sterrenwacht open voor publiek. Sterrenkijken wordt dan gecom-bineerd met een presentatie.
Aanmelden: www.rug.nl/sterrenkunde/sterrenwacht.
Presentatie: Jan Wildeman
Techniek: Remco Keizer
Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra
|