Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad'


  • 19 januari 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Planetaire nevels / Messenger bij Mercurius / De Nederlandse sterrenkunde
      Op 9 januari gaf drs. Guido van de Wolk een presentatie over "Planetaire Nevels" bij de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond te Appingedam. De spreker is een van de promovendi op het sterrenkundig Kapteyn Instituut van de Universiteit van Groningen. Planetaire nevels vormen een schakel in het evolutiepatroon van op de zon lijkende sterren. Gedurende ongeveer 10 miljard jaar wordt in het centrum van zo'n ster waterstof gefuseerd tot helium. Vier kernen van het waterstof atoom smelten daarbij samen tot één helium kern. De massa die daarbij "verloren" gaat wordt omgezet in energie. (Einstein: E=mc2). Omdat de waterstof op raakt verplaatst dit proces zich geleidelijk naar een schil rondom het centrum van de ster. Door de ontstane hitte zet de ster uit, wordt daardoor koeler aan het oppervlak en minder helder. De ster wordt een rode reus. Intussen krimpt wel de helium kern in en komen er nieuwe fusieprocessen op gang: helium wordt omgezet in koolstof en zuurstof. De ster wordt heter en zet nogmaals uit (Heliumflits). Ij wordt opnieuw een rode reus. Terwijl de fusieprocessen zich meer naar de buitenste regionen van de ster verplaatsen worden grote hoeveelheden materie afgestoten. Een planetaire nevel rondom de ster is het resultaat. De centrale ster krimpt in en wordt heter en heter. Hij wordt een witte dwerg. De (UV) straling van de centrale ster brengt de planetaire nevel tot lichten. Door het licht van de nevel te analyseren kan volgens de methode van Herman Zanstra (1926) de temperatuur van de centrale ster worden bepaald.

      De NASA sonde "Messenger" vloog afgelopen week vlak langs Mercurius. Dit had een mooie reeks foto's tot resultaat. (www.spaceweather.com). Het ruimtevaartuig kon nog niet in een baan om de planeet worden gebracht, omdat het daarvoor nog een te grote snelheid heeft. Door de Messenger heel uitgekiend langs de aarde en Venus te laten vliegen wordt hij uiteindelijk voldoende afgeremd om in 2011 in de uiteindelijke baan rond Mercurius terecht te komen. De bedoeling is om het oppervlak van deze kleine planeet in kaart te brengen en daarmee kennis op te doen over het ontstaan en de geschiedenis van Mercurius en het gehele planetenstelsel. Mercurius is evenals de maan compleet bedekt met kraters.

      Ook Nederland spreekt een belangrijk woordje mee in de sterrenkundige wereld. Veel belangrijke astronomen hebben bijgedragen aan het onderzoek en de ontwikkeling van de internationale astronomische wetenschap. Nederland speelt een belangrijke rol in de ESA (European Space Agency) en de ESO (European Southern Observatory). Aan de universiteiten van Amsterdam, Utrecht, Leiden, Nijmegen en Groningen kan sterrenkunde worden gestudeerd. Er wordt veel reclame gemaakt om nieuwe studenten te krijgen. Zo is bijvoorbeeld Theo Jurriens, pr-medewerker van de Universiteit Groningen, bijna continu onderweg met de Discovery Bus om bij de scholen voorlichting te geven over de sterrenkunde studie en de kinderen daadwerkelijk te laten kennismaken met dit prachtige wetenschappelijke vak.

      Presentatie: Jan Wildeman
      Techniek: Remco Keizer
      Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra