Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad'


  • 11 oktober 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Deeltjesversneller in Appingedam / Olbers 250 jaar geleden geboren / inslag in Soedan
      De presentatie over de deeltjesversneller van CERN door professor Stan Bentvelsen (NIKHEf, UvA) te Appingedam was afgelopen woensdag een groot succes. Ruim 50 bezoekers waren er op af gekomen en er ontstond een levendige discussie over het gedrag van de elementaire deeltjes. De organiserende Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond kijkt er dan ook met voldoening op terug. De angst voor het ontstaan van een eventueel zeer klein zwart gaatje werd geheel weggenomen. Zou dit mogelijk zijn dan moet dat al lang gebeurd zijn door de alom aanwezige kosmische straling, met vaak nog hogere energie. De reparatie van het heliumlek zal overigens nog wel een maand of acht in beslag nemen.

      Precies vandaag is het 250 jaar geleden dat Heinrich Wilhelm Mathias Olbers in Arbergen bij Bremen werd geboren. Na een studie medicijnen in Göttingen en een promotie aldaar opende hij in 1781 in Bremen een huisartsenpraktijk die tot 1820 bleef bestaan. Door zijn grote en actieve belangstelling voor de sterrenkunde werd hij wereldberoemd als astronoom. Zo verrichtte hij al in 1781 waarnemingen aan de pas ontdekte planeet Uranus en ontdekte hij, soms samen met anderen, een achttal kometen. Een redelijk eenvoudige (parabolische) baanberekening van een komeet, gebaseerd op drie positiebepalingen, verscheen in 1797. Hij herontdekte als lid van de Celestial Police de eerste planetoïde Ceres in 1802 en vond tevens de tweede en vierde planetoïde Pallas (1802) en Vesta (1807). Zeer bekend geworden is de paradox van Olbers over de nachthemel. In navolging van Kepler beweerde hij in 1823 dat de nachthemel eigenlijk helder zou moeten zijn op gronde van de toenmalige aannames dat het heelal oneindig groot was en de sterren gelijkmatig over de ruimte verdeeld. In elke willekeurige richting zou dan een ster moeten worden waargenomen. Dat de werkelijkheid er anders uitziet kan met nieuwere inzichten over het universum worden verklaard. Het heelal is eindig met een eindige leeftijd, de sterren zijn verdeeld over sterrenstelsels en hebben eveneens een eindige leeftijd, het heelal dijt uit waardoor het licht roder wordt en op den duur niet meer door het blote oog kan worden waargenomen, de dichtheid van de lichtende materie is erg laag en de overheersende donkere materie houdt het licht van achterliggende sterren tegen.

      Behalve een groepje zonnevlekken van de nieuwe cyclus dat vanmorgen opeens verscheen was er in de nacht van 6 op 7 oktober boven Soedan een bijzonder hemelverschijnsel te zien. Een op 6 oktober ontdekte planetoïde met een doorsnee van drie meter verbrandde precies op het voorspelde tijdstip (04:46 MEZT) en op de voorspelde plaats in de dampkring als een enorme vuurbol. Slechts enkele brokstukjes moeten op de grond zijn terechtgekomen. De door Jacob Kuiper van het KNMI getipte bemanning van een KLM-Air France vliegtuig meldde de flash te hebben waargenomen op zo’n 1000 km ten zuidwesten van de inslag. Ook een opname van de Meteosat-8 vertoonde de heldere lichtflits. De neergekomen brokstukken waren vermoedelijk te klein om grote kraters te veroorzaken.
      Presentatie: Jan Wildeman
      Techniek: Remco Keizer
      Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra