Radio Havenstad FM
'Rondje Havenstad'
4 oktober 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)
Het doel van de deeltjesversneller / nieuwtjes van de afgelopen week
Naar aanleiding van de presentatie door prof. Bentvelsen op 8 oktober a.s. voor de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond wordt nog even ingegaan op de doelstelling van de op handen zijnde proefnemingen bij CERN bij Genève. Tussen de bij de botsingen ontstane brokstukken hoopt men het nog niet eerder waargenomen Higgs-boson aan te treffen.
Dit deeltje wordt verantwoordelijk gehouden voor de massa die men eigenlijk overal aantreft en de eigenschap heeft dat deze zichzelf aantrekt. De kracht die daarbij een rol speelt is de zwaartekracht, of de gravitatiekracht. Het gewicht op aarde of op de maan zijn daar voorbeelden van. Het heelal bestaat uit massa (materie) en energie, die door de formule E = mc2 van Einstein met elkaar verweven zijn.
Onderzoek sinds 1930 van de rotatie van sterrenstelsels wijst uit dat daarin veel meer massa aanwezig moet zijn dan door middel van elektromagnetische straling kan worden waargenomen. Zij roteren vele malen sneller dan volgens de hoeveelheid waarneembare massa mogelijk is. De niet waarneembare materie wordt "donkere materie" genoemd. De proeven bij CERN kunnen hopelijk inzicht geven in het ontstaan van alle wel en niet waarneembare materie in het universum.
Een schatting van de massa- en energieverdeling in het heelal ziet er als volgt uit:
Donkere materie ............................ 23,0 %
Waarneembare materie (gaswolken) .. 3,6 %
Waarneembare materie (sterren) ....... 0,4 %
Donkere energie ............................ 63,0 %
Op 21 oktober a.s. vindt de officiële inauguratie plaats van de Large Hadron Collider (LHC) bij Cern, waarin de proeven zullen gaan plaatsvinden. Vermoedelijk is het heliumlek dan nog niet gerepareerd.
Vandaag is het "Dierendag", een aanleiding om iets over de Dierenriem (Zodiak) te zeggen. De Dierenriem is een 20 graden brede band van 12 (nu 13) sterrenbeelden over dat deel van de hemel waarlangs de zon, de maan en de planeten zich bewegen en elkaar op gezette tijden verduisteren of bedekken. Ook de meeste planetoïden en leden van de Kuipergordel vertonen zich in de Dierenriem. De naam is vermoedelijk afkomstig van het feit dat zeven van de sterrenbeelden naar dieren zijn genoemd. Oorspronkelijk werd de Dierenriem in 12 gelijke delen (sterrenbeelden) van 30 graden verdeeld. Het aflezen van de positie van de zon daarin gaf informatie over de tijd van het jaar en fungeerde als een soort kalender. In de astrologie wordt daar nog steeds gebruik van gemaakt, hoewel daarbij geen rekening wordt gehouden met de opschuiving van één sterrenbeeld t.g.v. de precessie van de aardas. Sinds 1930 zijn door de International Astronomical Union de grenzen tussen de sterrenbeelden dusdanig vastgelegd dat de huidige Dierenriem daardoor niet meer in 12 gelijk delen is verdeeld.
Er is zelfs een 13de sterrenbeeld (Ophiuchus, Slangedrager) aan toegevoegd.
Presentatie: Jan Wildeman
Techniek: Remco Keizer
Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra
|