Het lentepunt




Op 20 maart begint de astronomische lente om 07.49 uur MET. Deze informatie is onder andere te vinden in de Sterrengids 2004, die wordt uitgegeven door de Stichting De Koepel te Utrecht (www.zenitmagazine.nl). Het maakt allereerst duidelijk dat het bij het begin van de lente gaat om een moment in de tijd. Welk moment? Het middelpunt van de zon beweegt zich vanuit de aarde gezien langs een baan tussen de sterren: de ecliptica. Deze naam is afgeleid van het feit dat langs deze baan de zonsverduisteringen (eclipsen) plaatsvinden. Deze baan vertoont zich als een cirkel op de (schijnbare) hemelbol en doorloopt de bekende sterrenbeelden van de Dierenriem of Zodiak, bekend van de horoscopen.


Overzicht van de ecliptica


Evenals de aarde is de hemelbol bedekt met een netwerk van lengte- en breedte-cirkels. Met behulp daarvan kunnen de posities van de sterren worden aangegeven. En van die breedtecirkels is de hemelequator, de doorsnijding van de hemelbol met het equatorvlak van de aarde. De hemelpolen zijn de snijpunten van de rotatieas van de aarde met de hemelbol.

Op het noordelijk halfrond van de aarde staat de zon in de zomer hoger aan de hemel dan in de winter. Op het zuidelijk halfrond precies andersom. Dat betekent dat de zon op haar weg langs de hemelbol (de ecliptica) 's zomers aan de noordelijke kant van de hemelequator komt en 's winters aan de zuidelijke. De ecliptica snijdt zodoende de hemelequator in twee punten, het lentepunt rond 21 maart en het herfstpunt rond 21 september. Tussen de lente en de herfst bevindt de zon zich ten noorden van de hemelequator. Het moment dat het middelpunt van de zon zich in het lentepunt bevindt is het begin van de astronomische lente. De zon staat dan zowel op de ecliptica als op de hemelequator en bevindt zich zodoende loodrecht boven de evenaar van de aarde. Dag en nacht zijn dan even lang op de aarde. Het woord equinoctium of equinox is daarvan afgeleid.

Een nauwkeurige bestudering van de sterrenhemel geeft aan dat het lentepunt zich in het sterrenbeeld Vissen bevindt en niet in het sterrenbeeld Ram, zoals de horoscopen ons willen doen geloven. Bovendien verplaatst het lentepunt zich geleidelijk langs de ecliptica naar het westen in de richting van het sterrenbeeld Waterman. De oorzaak van dit laatste moet worden gezocht in de precessiebeweging van de roterende aarde, waardoor het netwerk van lengte- en breedtecirkels zich voortdurend verplaatst. Na ongeveer 25850 jaar, een Platonisch Jaar genoemd, keert het lentepunt weer op zijn uitgangspositie terug.

De ecliptica doorloopt laten we zeggen twaalf sterrenbeelden, zodat het lentepunt er ongeveer 2000 jaar overdoet om een sterrenbeeld te doorkruisen. Bij het ont-staan van de astrologie, zo'n 2000 jaar geleden, bevond zich het lentepunt daarom wel in de Ram. De lijst van de sterrenbeelden van de Dierenriem moet dus over n sterrenbeeld worden opgeschoven.

wtz