Komeet Halley (?) in 1910

In het Nieuwsblad van het Noorden verscheen op 22 januari 1983 een artikel met als kop: "Komeet van Halley is in 1986 nauwelijks te zien". Het was bedoeld als aankondiging van de nieuwe passage na 76 jaar en maakte een reactie los van de heer R. van Til in Appingedam die in 1910 een prachtige komeet had gezien. Hij was benieuwd naar soortgelijke ervaringen van zijn leeftijdgenoten. Dit leidde tot ruim 20 reacties uit het verspreidingsgebied van de krant en was aanleiding voor de toenmalige afdeling Eemsmond van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde om met deze mensen op 22 oktober 1983 een bijeenkomst te organiseren in Hotel Restaurant Karsten in Norg. Ook de landelijke werkgroep Kometen werd bij de Halley-reŁnie uitgenodigd. Na een inleidende presentatie door voorzitter Wim Zanstra over kometen in het algemeen werd aan de deelnemers de gelegenheid geboden hun eigen ervaringen te vertellen met betrekking tot de komeetverschijning in 1910. Negen aanwezigen die in dat jaar iets met een of andere komeet hadden gehad maakten daar gebruik van. Bovendien waren er nog 10 telefonische en 2 schriftelijke reacties binnen gekomen. Uit de verhalen werd duidelijk dat niemand het precies met een ander eens was. Toch had iedereen in 1910 een prachtige verschijning gezien. De vraag was hoe het 100 jaar geleden werkelijk geweest was en wat een ieder echt heeft gezien.

Voorzitter Reinder Bouma van de werkgroep Kometen deed uit de doeken wat er in 1910 op het gebied van kometen was voorgevallen. Komeet Halley werd teruggevonden op 11 september 1909, maar bleef als avondverschijning tot 24 maart niet zichtbaar met het blote oog. De daarop volgende ochtendverschijning duurde tot 18 mei. Door de lage stand aan de hemel en de schemering was de staartster vanuit Nederland gezien nog steeds geen opvallende verschijning. Op de avond van 26 mei kon komeet Halley met een zwakke staart met veel moeite op verschillende plaatsen in Nederland met het blote oog waargenomen. Het was hier zeker geen spectaculaire opvallende verschijning en het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat de deelnemers aan de Halley-reŁnie komeet Halley in 1910 hebben gezien.

Een veel betere kandidaat moet de Johannesburgkomeet zijn geweest, die op 12 januari van dat jaar door veel mensen tegelijk in Zuid-Afrika werd ontdekt. Dit was een buitengewoon heldere komeet die zelfs overdag nog met het blote oog kon worden gezien. De staart had een lengte van 20 volle manen naast elkaar. Op donderdag 27 januari 1910 vertoonde hij zich hier in de vroege avond op zijn mooist. Na 2 februari was het schouwspel voorbij. Het lijkt dus vrijwel zeker dat in 1910 de Johannesburgkomeet is waargenomen en niet komeet Halley.

W.T. Zanstra