Knallende vuurbol

Dinsdag 13 oktober 2009


Na een prachtige wolkenloze middag vond er op 13 oktober 2009, omstreeks de tijd dat de zon onder ging, een zeer bijzondere gebeurtenis plaats. Tegen 19.00 MEZT vloog er een brokstuk uit de ruimte over Nederland dat in helderheid de volle maan benaderde en boven de provincie Groningen in meerdere fragmenten uiteen spatte. De snelheid bedroeg zo'n 40.000 km/uur (11 km/sec). Het nalichtend spoor langs de nog lichte hemel was lang te zien en het schouwspel eindigde in een enorme knal.
De richting moet ruwweg van zuidzuidwest naar noordnoordoost geweest zijn, van Antwerpen naar Groningen. Diverse meldingen kwamen binnen. Deze zijn vermeld onder het kopje "Kijkeensomhoog". Het is mogelijk dat het brokstuk uit de ruimte kwam, of dat het een deel van een satelliet is geweest dat al rond de aarde draaide. In het eerste geval kan het zelfs doorgevlogen zijn de ruimte in. Misschien heeft er een volledige verbranding in de dampkring plaatsgevonden.
Brokstukken in de ruimte worden meteoroïden genoemd. Zij zijn afkomstig van kometen, de maan of Mars, of uit de planetoïdengordel. Het lichtspoor dat zij in de dampkring veroorzaken wordt een meteoor genoemd. Is het object helderder dan Venus dan heet het een vuurbol. De delen die op aarde terechtkomen zijn de meteorieten. Een vuurbol wordt toch wel meerdere malen per jaar boven Nederland waargenomen. Meestal blijft er niets van over en is er geen sprake van een inslag.
Het uiteenvallen aan het eind van het spoor komt wel vaker voor, maar zelden of nooit is er sprake van geluidseffecten, zoals deze keer. Meldingen van de vuurbol van 13 oktober kwamen uit heel Nederland en het noorden van Duitsland, maar alleen in het noorden was er na het uiteenspatten sprake van een knal, gevolgd door trillingen. Heel bijzonder dus. Metingen van het KNMI te De Bilt laten zien dat het geluid uit noordnoordwestelijke richting kwam en zich dus verplaatste in een richting die tegengesteld was aan de richting van de vuurbol. De grote vraag is nu wat de oorzaak van de geluiseffecten is geweest. Het doorbreken van de geluidsbarrière, of het exploderen van de meteoroïde. Natuurlijk zou het ook een combinatie van beide mogelijkheden kunnen zijn, of zelfs een knal die niets met de vuurbol te maken heeft. Nader onderzoek zal het moeten uitwijzen.
(W.T. Zanstra)