Botsing in de ruimte

Sinds het begin van de ruimtevaart in 1957 is het nooit eerder voorgekomen. Op 10 februari 2009 om 17.56 uur was het raak. Twee satellieten kwamen met elkaar in botsing op een hoogte van circa 800 km boven het noorden van SiberiŽ. Het ging daarbij om de communicatiesatellieten Kosmos-2251 (950 kg) van Russische militaire oorsprong en de Amerikaanse Iridium-33 (560 kg). De laatste maakte deel uit van een systeem van 77 satellieten met banen over de polen van de aarde. De naam is afgeleid van het zeldzame metaal iridium op plaats 77 van het periodiek systeem van elementen van Mendelejev, waarvan de atomen 77 elektronen bezitten die rond de kern draaien. De Iridium-33, gelanceerd in 1997, was nog volop in bedrijf en had nog kunnen worden bijgestuurd. De uit 1993 daterende Kosmos-2251 was sinds twee jaar buiten gebruik. De kans dat beide satellieten elkaar in de ruimte zouden ontmoeten was buitengewoon klein. De banen stonden nagenoeg haaks op elkaar. De snelheden lagen in de buurt van de 30.000 km/uur. Van beide satellieten, zo groot als auto's, bleven na de botsing minimaal 600 onbestuurbare brokstukken over met onbekende groottes en banen. Zij kunnen een gevaar vormen voor andere ruimtevaartuigen, voorlopig vooral in de buurt van de hoogte van de botsing. De gezamenlijke impuls van de brokstukken is gelijk aan de totale impuls van de met elkaar in botsing gekomen satellieten. Ook de wet van behoud van energie is blijven gelden. Onder andere de ISS en de Hubble Space telescoop op de geringere hoogtes van respectievelijk 360 km en 610 km lopen de komende tijd nog weinig kans getroffen te worden.

Vermoedelijk ligt de oorzaak van de botsing in een onvolkomenheid in de organisaties die de bewegingen van de satellieten in de ruimte in de gaten moeten houden en bij een kans op botsing of neerstorten de nodige maatregelen moeten nemen. De baan van de Iridium-33 was immers nog te corrigeren. Een goede bewaking is des te meer noodzakelijk, omdat er sinds 1957 na circa 33.500 lanceringen nog circa een miljoen brokstukken (5000 ton materiaal) brokstukken in allerlei banen rond de aarde zijn achtergebleven naast 6500 volledige satellieten, waarvan 3300 nog in bedrijf zijn. Zeker een groot deel van de brokstukken zullen niet of niet volledig in de dampkring verbranden en uiteindelijk ergens op de aarde neerkomen. Een toename van de hoeveelheid materiaal in de ruimte (ruimteschroot) maakt de kans op botsingen en neerstortingen alleen maar groter.

Een deel van de vuurbollen, meteoren die helderder zijn dan Venus, wordt veroorzaakt door brokstukken ruimteschroot die geheel of gedeeltelijk in de atmosfeer verbranden. Zie ook www.spaceweather.com van 13 februari 2009.

W.T. Zanstra